De la propagande aux nouvelles : les débuts du journalisme informatif en basque à la fin du XIXe siècle
DOI :
https://doi.org/10.59866/eia.v2i71.350Mots-clés :
nouvelles, genres informatifs, genres journalistiques, histoire du journalisme basque, médias en basqueRésumé
Cet article analyse les débuts du journalisme informatif en langue basque. Il explique quand et comment le genre de la nouvelle a commencé à se développer dans les revues basques publiées au XIXe siècle. Le Réveil Basque, Eskualduna et California’ko Eskual Herria étaient des hebdomadaires d’information générale qui ont cultivé de manière régulière et durable le genre informatif fondamental en basque, mais Uscal-Herrico Gaseta, Escualdun Gazeta et Euskalzale ont aussi publié des nouvelles. La recherche repose sur une analyse hémérographique de ces revues.Téléchargements
Références
Altzibar, Xabier (2002). «Euskalzale eta Ibaizabal Bilboko asterokoak», in Adolfo Arejita, Ana Elejabeitia, Carmen Isasi eta Joan Otaegi (arg.) Bilbao, el espacio lingüístico: Simposio 700 aniversario. Deustuko Unibertsitatea.
Altzibar, Xabier (2004). «Hitzaurrea», in Jean Hiriart-Urruti, Ni kazeta-egilea naiz. Artikulu, berri, istorio. Labayru Ikastegia.
Altzibar, Xabier (2005). «Zer dakarkio Hiriart-Urrutik euskal kazetaritzari?», in Txilladegiri omenaldia «nerekin yaio nun». Iker bilduma 17. Euskaltzaindia.
Altzibar, Xabier (2008). «Réveil Basque astekari errepublikano elebiduna (1886-1894)», in Jean Haritschelhar-i omenaldia. Iker bilduma 21. Euskaltzaindia.
Arbelbide, Xipri (2001). «Californiako Eskual Herria» in Jean Claude Larronde (arg.), Eugène Goyheneche Omenaldia Hommage. Eusko Ikaskuntza.
Arbelbide, Xipri (2003). Jean Pierre Goytino. Bidegileak 30. Eusko Jaurlaritzaren Argitarapen Zerbitzu Nagusia.
Arbelbide, Xipri (2007). Xuri-gorriak. Elkar.
Armiarma. Euskal Prentsaren Lanak. «Eskualduna» (1887-1944). Azken kontsulta data: 2026-06-02. https://www.hemeroketa.eus/argi.htm
Armiarma. Euskal Prentsaren Lanak. «Euskalzale» (1897-1899). Azken kontsulta data: 2026-06-02. https://www.hemeroketa.eus/argi.htm
Bibliotèque Nationale de France. Gallica. «Uscal-Herrico Gaseta» (1848). Azken kontsulta data: 2026-06-02. https://prentsa.bilketa.eus/ark:/12148/bpt6k6266264t
Bidegain, Eneko (2013). Lehen mundu gerra Eskualduna astekarian. Euskaltzaindia.
Bilketa, Euskal Funtsen Ataria. «Ariel» (1844-1852). Azken kontsulta data: 2026-06-02. https://www.bilketa.eus/ark:/27020/bi00004
Bilketa, Euskal Funtsen Ataria. «Eskualduna» (1887-1944). Azken kontsulta data: 2026-06-02. https://prentsa.bilketa.eus/prentsa-motak/tokiko-prentsa/eskualduna
Bilketa, Euskal Funtsen Ataria. «Le Réveil Basque» (1886-1894). Azken kontsulta data: 2026-06-02. https://prentsa.bilketa.eus/prentsa-motak/tokiko-prentsa/le-reveil-basque
Chaho, Agosti (1992). Azti-begia eta beste izkribu zenbait. Patri Urkizuren edizioa. Klasikoak.
Chalaby, Jean K. (1996). «Journalism as an Anglo-American Invention:
A Comparison of the Development of French and Anglo-American Journalism, 1830s-1920s», European Journal of Communication 11 (3): 303-326. https://doi.org/10.1177/0267323196011003002 DOI: https://doi.org/10.1177/0267323196011003002
Díaz Noci, Javier (1995). Euskal prentsaren sorrera eta garapena (1834-1839). Eusko Ikaskuntza.
Díaz Noci, Javier (2001). «Historia del periodismo en lengua vasca de los Estados Unidos: dos semanarios de Los Ángeles en el siglo XIX», Zer: Komunikazio Ikasketen Aldizkaria 10: 309-329. DOI: https://doi.org/10.1387/zer.6120
van Dijk, Teun A. (1990). La noticia como discurso. Comprensión, estructura y producción de la información. Paidós.
Euskariana, Euskadiko Liburutegi Digitala. «California’ko Eskual Herria» (1894-1898). Azken kontsulta data: 2026-06-02. https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/es/bib/1058678.do?queryId=47149&position=3
Euskariana, Euskadiko Liburutegi Digitala. «Escualdun Gazeta» (1885-1886). Azken kontsulta data: 2026-06-02. https://www.euskariana.euskadi.eus/euskadibib/es/bib/1058673.do
Francke, Warren (2019). «Sensationalism and the Development of 19th-Century Reporting: The Broom Sweeps Sensory Details», Journalism History 12 (3-4): 80-85. https://doi.org/10.1080/00947679.19 85.12066609 DOI: https://doi.org/10.1080/00947679.1985.12066609
Gomis, Llorenç. (2019). Teoría de los géneros periodísticos. Universitat Oberta de Catalunya.
Guillamet, Jaume (2003). «Por una historia comparada del periodismo. Factores de progreso y atraso», Doxa Comunicación 1: 35-56. https://doi.org/10.31921/doxacom.n1a2 DOI: https://doi.org/10.31921/doxacom.n1a2
Kintana, Jurgi (2005). «Euskarazko prentsaren hasiera eta garapena Bilbon (1815-1937)», Bidebarrieta 16: 141-169.
Knörr, Enrike (1990): «De cuando se hacían periódicos vascos en California». El Diario Vasco, 1990eko otsailaren 11: 20.
Lafitte, Piarres (1941). Le basque et la littérature d’expression basque en Labourd, Basse-Navarre et Soule. Conférence donnnée au Museée Basque de Bayonne le 3 avril 1941. Aitzina.
Lafitte, Piarres (1971). «Aintzin-solasa», in Jean Hiriart-Urruty, Mintzaira, aurpegia: Gizon! Jakin.
Martínez Albertos, José Luis (1974). Curso general de redacción periodística. Mitre.
Murua, Imanol (2022). «Far West en lengua vasca: el periodismo pionero del semanario vasco-americano California’ko Eskual Herria (1893-1898)», Revista Internacional de Historia de la Comunicación 18: 142-162. https://doi.org/10.12795/RIHC.2022.i18.09 DOI: https://doi.org/10.12795/RIHC.2022.i18.09
Murua, Imanol (2023). «Bertsolariak, erromesaldiak eta naufragioak: Klaudio Otaegiren kronika aitzindariak «Euskal-Erria» aldizkarian (1880-1887)», Euskera Ikerketa Aldizkaria 68 (2): 87-115. https://doi.org/10.59866/eia.v2i68.266 DOI: https://doi.org/10.59866/eia.v2i68.266
Murua, Imanol (2024). «Euskarazko kazetaritza politikoaren hastapenak:
Le Réveil Basque-ren ekarpen aitzindaria (1886-1894)», Uztaro 131: 85-106.
Oihartzabal, Beñat (1990). «Euskarazko kazetaritzaren lehen entseiua:
A. Chahoren Euskal Herriko Gaseta (1848)», in Elixabete Perez Gaztelu eta Patri Urkizu Sarasua (arg.), Patxi Altunari omenaldia. Mundaiz 5: 191-207.
Schudson, Michael (2001). «The objectivity norm in American journalism», Journalism 2 (2): 149-170. https://doi.org/10.1177/146488490100200201 DOI: https://doi.org/10.1177/146488490100200201
Shaw, Donald L., Slater, John W. (2019). «In the Eye of the Beholder? Sensationalism in American Press News, 1820-1860», Journalism History 12 (3-4): 86-91. https://doi.org/10.1080/00947679.1985.12066610 DOI: https://doi.org/10.1080/00947679.1985.12066610
Stephens, Mitchell (1997). A history of news. Harcourt Brace College Publishers.
Urkizu, Patri (1992). Agosti Chahoren bizitza eta idazlanak (1811-1858). Euskaltzaindia.
Zabaltza, Xabier (2011). Agosti Xaho. Aitzindari bakartia, 1811-1858. Bidegileak 62. Eusko Jaurlaritzaren Argitalpen Zerbitzu Nagusia. DOI: https://doi.org/10.13109/9783666303685.62
Téléchargements
Publiée
Numéro
Rubrique
Licence
(c) Copyright Imanol Murua Uria 2026
Ce travail est disponible sous licence Creative Commons Attribution - Pas d’Utilisation Commerciale 4.0 International.
