Euskera Ikerketa Aldizkariaren aurrekari gisa, Euskera Euskaltzaindiaren agerkari ofiziala izan da 1920. urtetik 2022ra bitartean. 2023tik aurrera bi argitalpen dira: batetik, Euskera Ikerketa Aldizkaria eta bestetik, Euskaltzaindiaren buletina. Lehenak Akademiaren lan esparruetako ikerketa-artikulu originalak, liburu-aipamenak eta antzekoak jasotzen ditu, eta paperean eta euskarri informatikoan argitaratzen da. Bigarrenak Euskaltzaindiaren lana eta bizitza akademikoa biltzen ditu eta modu elektronikoan argitaratzen da. Euskera Ikerketa Aldizkariak bi zenbaki argitaratzen ditu urtero. Lehena, martxo edo apirila inguruan (urtarrila-ekaina aldiari dagokiona) eta bigarrena, irailean edo urrian (uztaila-abendua aldikoa). Ikerketa artikuluak argitaratzeko, Idazketa Batzordeak, anonimotasuna bermatuz, kanpo ebaluatzaileen iritzia jasoko du PEER REVIEW itsu bikoitza sistema erabiliz.
Ortzaizeko (Nafarroa Beherea) noketaren erabilera eta haren higatzea aztertzea edo bederen azterketari hurbiltzea du xede lan honek . Hain xuxen, 18 lekuko ortzaiztarrek osatu lagin bat abiapuntu harturik, bi ikuspegitarik atxiki zaio noketaren erabilerari. Alde batetik, morfologiaren ikuspegitik, bi adin-tartetako 10 lekukorengandik bildu nokako adizki alokutiboen belaunaldi batetik besterako aldakortasuna aztertu da eta noketaren higatzearen aztarnak liratekeen zenbait aldaera aurkeztu dira. Bestetik, soziolinguistikaren ikuspegitik, informatzaile-sorta osoaren —hots, gazteek osatu hirugarren adin-tartea barne— noketarekiko praktika eta ideologien lekukotasunen bilketa egin, eta halaber, horien adinaren araberako aldakortasuna deskribatu da. Izan ere, emaitzek erakutsi dute adin-tarte batetik besterat, i) noketaren erabilera gobernatzen duten aldagai soziolinguistikoek pisu ezberdina hartzen dutela, ii) erabilera-taldea hertsitzen dela, baina iii) balioztatze progresibo bat agertzen dela noketari buruzko ideologietan.
Egile-eskubideak 2025 Ana Jaunarena Mendiondo https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Ikerketa honetan euskal hizkeren erritmoa arakatu dugu, oraindik sakontasunez aztertu gabeko gaia delako. Orain arte egin diren azterketa batzuetan euskara silaba-aldiko hizkuntzen taldean sartu dute, baina badira mora-aldikora gerturatzen dela iradoki duten ikerlanak ere. Hizkeren artean desberdintasunik ote dagoen ere eztabaidagai izan da. Izan ere, jakina da fonologiaren eremuan, euskal hizkeretan, hainbat alternantzia daudela, murrizketak, sinkopak edo aferesiak izan. Horiek guztiek silabaren egiturari eragiten diote neurri batean eta ondorioz horrek erritmoaren estatusa alda dezake. Hain zuzen ere, zenbait autorek zalantzan jarri dute euskara benetan silaba-aldiko hizkuntza izatea, eta batek ere ez ditu hizkerak sistematikoki aztertu. Horregatik, eztabaida horretan ekarpena egitea da gure lan honen helburua. Horretarako, Bermeoko, Bilboko, Donostiako eta Baztango euskal hizkerak sistematikoki aztertu ditugu. Gure emaitzek erakutsi dute, hizkera horien bokal-tarteen ehunekoetan (% V) bereizketa esanguratsurik ez dagoela, baina bai, ordea, hizkera batzuen kontsonante-tarteen desbiazio estandarrean (ΔC). Horretaz gain, emaitzok iradoki dute, aztertu ditugun euskal aldaerak mora-aldikoen taldetik hurbilago daudela alderdi batzuetan, silaba-aldikoen taldetik baino.
Egile-eskubideak 2025 Maddi Ormazabal Sudupe, Ane Berro, Irene Delacruz-Pavía https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Non gogoa, han zangoa? Demolinguistika-aurreikuspenak: hizkuntza-politikaren ibilbidearen oinarriak marrazteko tresna Ipar Euskal Herrian?
Bost urterik behin egiten den inkesta soziolinguistikoa da gaur egun erabiltzen den tresna nagusia, Ipar Euskal Herrian euskararen bizitasuna nolakoa den jakiteko. 2021eko inkesta zazpigarrena dela eta, gaur egun euskalgintzako eragileek eta erabakitzaile politikoek dute lurraldean euskararen egoeraren bilakaerari buruzko datu-iturri sendo bat, azken 30 urteetan hizkuntza-politika plangintzaren arloan egin diren pausoekin korrelazioan jar daitekeena. Alabaina, gaur egun arte Ipar Euskal Herrian datu soziolinguistikoak ez dira erabiliak izan etorkizuneko hizkuntza-politikaren planifikazioan. Bestalde, prozesu eta dinamika anitzek euskararen biziberritze-prozesuan eragina badute ere, gutxik ematen dizkigute aurreikuspenak, batez ere epe luzean. Demografia da horietako bat. Azterketa-lan honetan, soziolinguistika- eta demografia-datuen uztartze-metodologia proposamen bat egin dugu, hurrengo 25 urteetan Ipar Euskal Herriko euskaldun-kopuru eta -proportzioen bilakaeraren 3 hipotesi eraikitzeko. Hipotesi horiek dituzten muga metodologiko, teoriko eta filosofikoak kontuan hartuz, tresna hori proposatu duen lan-taldearen helburu nagusia izan da, hizkuntza-plangintzaren erabakitzaile eta eragileei tresna gehigarri bat eskura ematea, euskararen etorkizunaren norabideak Ipar Euskal Herrian eztabaidatzeko.
Egile-eskubideak 2025 Amande Anin, Christian Malmose, Virginie Boillet https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Lagunarteko hizkera langai ikastolan: bi ikasturteko esku-hartzearen inplementazioa eta emaitzak
Ikerketa hau Euskaltzaindiaren Mintzola egitasmoak, Ikastolen Elkarteak eta Mondragon Unibertsitateak elkarlanean gauzatu dute. 2022-23 eta 2023-24 ikasturteetan, Lehen Hezkuntzako laugarren eta bosgarren mailako ikasleekin, lagunarteko hizkeran erabili ohi diren hainbat esamolde landu dira Euskal Herriko lurralde desberdinetako hamar ikastolatan, dela ikasgela barruan, dela aisia-esparruan. Funtsean, ikertu nahi izan da, hizkera informala ikastetxeko testuinguruan lantzeak eraginik ote duen lagunarteko komunikazio informalean.
Egile-eskubideak 2025 Idurre Alonso Amezua, Aritz Bereziartua Arruabarrena, Jon Mentxakatorre Odriozola, Xabier Lasa Agirrezabal https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Ander Manterola Aldekoa: zeanuriztar etnografoari elkarrizketa
Egile-eskubideak 2025 Jon Mentxakatorre Odriozola https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Arikala: aisialdi antolatua eta euskararen hizkera informalaren lanketa hezkuntza-testuinguru formalean
Ondorengo orrialdeetan, hizkera informala, aisialdi antolatua, hezkuntza formala, motibazioa eta atxikimendua lotzen dituen marko teorikoan kokatutako ikerketa-lana aurkeztu da. Hala, metodologia ludikoaren eta aisialdi antolatuaren bitartez euskararen hizkera informala landu ostean, esku-hartzeek haurrengan utzitako bizipenak eta izandako inpaktua aztertu dira. Ikerketa-metodo mistoaren eta diseinu konkurrentearen barruan garatu da, eta Arikala programan parte hartu duten Nafarroako bi ikastolatako haurrek (n = 86) eta Euskal Herriko beste zortzi ikastolatan programa bera aplikatzen duten irakasleek zein hezitzaileek (n = 32) parte hartu dute. Emaitzak datu kualitatiboak eta kuantitatiboak triangulatuz aztertu dira, eta ateratako ondorio nagusien artean nabarmendu da, esku-hartzeen bitartez haurrek euskararekiko motibazioa eta atxikimendua garatu dutela. Era berean, programaren aplikazioak parte-hartzaileen gehiengoan inpaktu positiboa izan duen arren, egindako analisi estatistikoetan desberdintasun esanguratsuak atzeman dira 1Haren (lehen hizkuntza) eta generoaren arabera: euskara 1H dutenek eta neskek onura handiagoak hartu dituztelakoa daukate. Orobat, irakasleen eta aisialdiko hezitzaileen bizipenei erreparatuta, hizkera informala lantzeko prestakuntza espezifikoaren beharra dagoela ondorioztatu da.
Egile-eskubideak 2025 Odei Guirado Irasuegi https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
BAM (Baiona-Angelu-Miarritze) eremuko eta inguruetako gazteen euskarazko hizkera arrunta
Artikulu honek BAM (Baiona-Angelu-Miarritze) eremuko eta inguruko 18tik 24 urtera bitarteko euskal gazte zenbaiten hizkuntza-praktikak aztertu ditu. Praktika horiek deskribatzeko xedea du, frantsesak eta euskara batuak eragindako berrikuntza fonetikoak, kalko semantikoak, «euskara-frantsesa» kode-aldaketa eta Interneten erabiltzen den hizkeraren berezitasunak aztertuz. Ondorioek erakutsi dutenez, hizkuntzaren aldaera berri hori frantsesaren hizkera-maila arruntaren ezaugarriak barneratzen ari da, eta badirudi euskara batuaren irakaskuntzak ere izan lezakeela nolabaiteko eragina gazteen hizkuntza-aldaera berri horretan.
Egile-eskubideak 2025 Maddi Kintana Morcillo https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Euskaraz erabili ohi diren hilabeteen izendapenei buruzko gogoetak, ikuspegi linguistikotik eta antropologikotik egin izan dituzte autore batzuek. Euskal kulturan hain kontu sustraitua eta arrunta izanda, nondik ote datozen izendapenak jakin nahian, jende askok plazaratu izan du bere iritzia era batera edo bestera, sarritan gisa desegokian, behar bezalako tresnarik erabili ez baitu. Gai interesgarri honi taxuzko egituraketa eta argia emateko xedez, egileak metodologia etnolinguistikoaz baliatzea proposatu du, lexikoa eta kultura uztartuz, ezinbestez elkarri eragiten baitiote.
Egile-eskubideak 2025 Kepa Diéguez Barahona https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Charrando aragonés. La lengua aragonesa en su Zona de Uso Predominante
Egile-eskubideak 2025 Jon Artza https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Ipar Euskal Herriko poesiaren argiak eta itzalak, 1940tik hona
Artikulu honen helburua da 1940ko hamarkadatik landako Ipar Euskal Herriko poesiaren aurkezpen orokorra eskaintzea, ahozko eta idatzizko tradizioetatik datozen lanak kontuan hartuz. Badago olerkari erraldoi bat, Itxaro Borda, zoinen obra oparoak itzal egin diezaiokeen gainerateko ekoizpen poetiko guziari: isilduko dugu haren aipamena, ilunpean geldituak agerrarazteko. Ez dugu talde poetikorik aurkitu: poeta bakoitza bere berezitasunarekin presentatzea komeni da. Bururatzeko, Ipar Euskal Herriko poesiaren etorkizunaz gogoetatuko dugu.
Egile-eskubideak 2025 Katixa Dolhare Zaldunbide https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Jean-Baptiste Elizanburu (1828-1891) idazlearen lo-kanta ezezagun bat: Haurcho bati
<span style="color: #000000; font-family: 'Times New Roman'; font-size: medium; font-style: normal; font-variant-ligatures: normal; font-variant-caps: normal; font-weight: 400; letter-spacing: normal; orphans: 2; text-align: start; text-indent: 0px; text-transform: none; widows: 2; word-spacing: 0px; -webkit-text-stroke-width: 0px; white-space: normal; text-decoration-thickness: initial; text-decoration-style: initial; text-decoration-color: initial; display: inline !important; float: none;">Artikulu honen helburua bikoitza da. Batetik, Louis Dassanceren funtsean dauden Jean-Baptiste Elizanburu idazle saratarraren hamabi olerki autografodun bildumaren berri ematea. Bestetik, erran delako bilduma horretako Harcho bati izenburuko lo-kanta ezezagun bat transkribatzea jatorrizko doinu eta letrarekin.
Egile-eskubideak 2025 Jabier Kaltzakorta https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako (DBH) ikasleen argudiaketa zientifikoa: euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez idazten
Ikerketa honen helburua da, Derrigorrezko Bigarren Hezkuntzako (DBH) ikasleek zientziaren eremuan euskaraz, gaztelaniaz eta ingelesez ekoizten dituzten argudioak maila diskurtsibo eta lexiko-gramatikalean aztertzea. Horretarako, DBH 3ko 34 ikaslek idatzitako testuetan argudiaketa elementuak aztertu dira, Toulminen eredua erabiliz, eta horiek ekoizteko erabilitako baliabide lexiko-gramatikalak diskurtso-analisiaren bidez identifikatu. Emaitzek antzekotasunak erakutsi dituzte hiru hizkuntzen artean, bai argudiaketa-elementuen ekoizpenean, baita baliabide lexiko-gramatikalen erabileran ere.
Egile-eskubideak 2025 Roberto Arias-Hermoso, Amaia Lersundi, Eneritz Garro Larrañaga, Ainara Imaz https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
De noms, de cognoms i de llengües subordinades
Egile-eskubideak 2025 Joan A. Argenter https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Urtaroen izendapenek beti eman izan dute zeresan handia hizkuntzalari eta bestelako ikertzaileen artean. Euskal kulturan hain kontu errotua izanda, jende askok plazaratu izan du bere iritzia era batera edo bestera. Gai honi behar bezalako egituraketa ematekotan, egileak metodologia etnolinguistikoaz baliatzea proposatzen du, hau da, lexikoaren eta kulturaren arteko ezinbesteko zubi-adarra azaleratzea. Horretarako, nozio orokorretan oinarrituriko sailkapena du ikerlan honek gidari.
Egile-eskubideak 2024 Euskera ikerketa aldizkaria https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Erredingo Luiseneko euskal predikuak (XVIII.-XIX. m.): aurkezpena, katalogazioa eta ikerketaren lehen emaitzak
Lan honetan, Lizoainibarren (Nafarroa) agertutako euskal sermoi zaharren sorta bat aurkeztu dut. Oraingoz, hango euskararen aztarna dokumental luze bakarra da. Aurkikuntza nola gertatu zen azaldu dut, corpusa deskribatu, datatu eta katalogatu dut. Egileak identifikatuta, datu biografikoak ere bildu ditut. Gainera, hizkuntz ezaugarri zenbait deskribatu, iturriak dokumentatu eta itzulpen ohiturez aritu naiz, eta, orobat, euskara predikaziorako herrian bazter gelditzen ari zela ondorioztatu dut.
Egile-eskubideak 2025 Ekaitz Santazilia https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Euskara zinema elekariaren hasmentan (1930-1936)
Lan honek zinema elekariaren lehen urteetan euskarak zinemarekin izan zuen harremana aztergai du. 1930eko hamarkadan zinemako hizkuntza-aniztasunaren gainean sortutako eztabaidak bildu dira, bai eta estatuko beste hizkuntzek pantailan ukan zuten presentzia ere. Hortik aurrera, prentsan euskarazko zinemaren alde mobilizatu ziren diskurtsoetan arreta jarri da, eta euskarazko zinema sortzeko ezina egiaztatu ondoren, euskaraz entzun ahal izan zen lehen hiru filmak aztertu dira.
"Gehiegitan galdetzen didate nongoa naizen". Murgiltze programako ikasle etorri berriak eta identitatearen auzia
Artikulu honetan ikerketa baten berri emango dugu, ume eta gazte etorri berriekin (10-14 urte) lan egiten duten 32 irakasleren adierazpenak oinarri hartuta; euskara irakasleak diramurgiltze programan (“Eusle” eta HIPI hizkuntza indartzeko programetan hain zuzen). Ikerketaren helburua bikoitza da: 1) ezagutzea ikasle etorri berriek identitateari lotuta zeintzuk zailtasun, oztopo eta gorabehera adierazten dituzten, eta horien inguruan irakasleek egiten dituzten gogoetak; 2) ezagutzea irakasleek ikasle etorri berrien identitateari lotuta egiten dituzten esku-hartzeak eta praktikak eta baita gaiaren inguruko haien gogoetak ere. Datuak irakasle horiek egin zuten formazio prozesu batean hartu ziren, “Ikasle iritsi berrienmurgilketan espezializatzeko ikastaroa” izenekoan, Mondragon Unibertsitateko Humanitate eta Hezkuntza Zientzien Fakultatean (HUHEZI); irakasleek idatzitako azalpenetatik datoz datuak, ikasleen identitatearen inguruan galdera bati erantzuteko. Datuak edukiaren analisiaren bidez aztertu eta kategorizatu dira. Ondorioen artean agertzen da ikerketako irakasleek eta ikasleek unera arte ez dutela identitate pluralaren kontzeptua ezagutu, ezta kontuan hartu ere. Batzuek zein besteek kontsideratu dute orokorrean identitatea gizarte edo lurralde bakar batekin lotzen dela, gehienetan jatorrizkoarekin. Irakasleek uste dute aurrerantzean haien usteak eta praktikak berrikusi beharko dituztela.
Egile-eskubideak 2023 Euskera ikerketa aldizkaria https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Literatura, lengua y lugar. Termodinámica aplicada
Egile-eskubideak 2025 Andres Urrutia Badiola https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Mikoleta eskuizkribuko txistukarien auziaz
Tradizioz, Mikoleta eskuizkribuan txistukarien neutralizazioa aurreraturik zegoela uste izan da; alta, Ulibarrirekin (2015) bat, azalpen horrek ez du argitzen nolatan erabil daitekeen grafema (ia) edozein txistukari adierazteko. Lan honek Mikoletaren Modo breve de aprender la lengua vizcayna testuko txistukarien azterketa grafofonologikoa dakar: erdal txistukariak garaiko aldaketa-dinamiken arabera azaltzeaz gain, euskaraz -ren erabilera zabala azaltzeko proposamena aurkezten du. Halaber, euskal txistukarien sisteman neutralizazio aurreratuaren zantzuak ere bazirela proposatzen du.
Egile-eskubideak 2025 Eneko Zuloaga https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Gezurra dirudi: hizkuntza figuratiboa, zeharkako gezurrak eta hiztunaren konpromisoa
Gezurra zer den, edo gezurra esatea zertan datzan, argitzea da lan honen helburua. Hasteko, pragmatikaren esparruan gezurraren definizioak sortu dituen eztabaidak azaldu ditut, hiru auzi ardatz hartuta: esatearen auzia, faltsutasunaren auzia eta engainatzeko asmoaren auzia. Ondoren, gezurrak definitzean inplikatura ez-zintzoek sortzen duten korapiloari jarri diot arreta: azaldu dut zergatik uste dudan inplikatura horiek gezurtzat hartu behar direla, eta bidenabar defendatu dut hiztunaren konpromisoaren ideian oinarrituta azaltzen direla ondoen gezurrak, oro har, eta inplikatura bidezko gezurrak, zehazki.
Egile-eskubideak 2025 Joana Garmendia https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/deed.eu
Juan Kruz Igerabideren haur-poesia (1992-2005): poemen analisi tematiko, metriko eta estilistikoa
Haur-poesiaren inguruan dagoen informaziorik eza nabarmena da. Narratibari buruzko ikerketa eta lanak ugari daude, baina haur-poesiak hutsune handiak ditu kritikaren eta ikerketaren esparruan, eta are gehiago, euskal literaturan. Testuinguru honetan, artikulu honek haur-poesiaren bultzatzaile nagusia izan den Juan Kruz Igerabide (Aduna, 1956) euskal idazlearen haur-poesiaren ezaugarriak aztertzen ditu, beronen poemen analisi literarioaren bidez. Halaber, Juan Kruz Igerabidek argitaratutako haur-poesia eta Espainiako haur-poesiaren ezaugarriak aurrez aurre jarri dira, azterketa konparatiboa eginez. Igerabideren poemen analisiaren emaitzek haiku konposizio motarako joera indartsua erakusten dute; izadiaren gaia, laburtasuna, irudi poetikoak eta semantikari eragiten dioten figura estilistikoak gailenduz. Bestalde, Espainiako lirikaren eta Juan Kruz Igerabideren haur-poesiaren alderaketak azaldu digu, Espainiako haur-poesiaren ezaugarriak eta ikerketa honetan zehaztutako Igerabideren haur-poesiaren ezaugarriak elkarren oso antzekoak direla, nahiz eta zenbait alderditan hartatik bereizten den.
Egile-eskubideak 2025 Oihane Calvo https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Maria SS.ª Concepciocoaren Sermoia (1772an predikatua): Larramendiren beste sermoi baten kopia ote?
Arestiko lan batean (Lakarra 2023a) egile, data eta tokirik gabeko Asuntzioko Sermoia (aurrerantzean AS) Loiolan 1740ko abuztuaren 14an Manuel Larramendik emandakoaren kopia dela erakutsi genuen. Oraingoan argitaratzen dugun Kontzepzioko Sermoia (aurrerantzean KS) hau harekin batera gordetzen da Gasteizko Antso Jakitunaren Fundazioaren artxiboan. Honek 1772ko data darama, baina data hori ez benetako egilearen lanari, baizik kopiagile ezezagun batek nonbait (Goierri aldean, seguruenik) zuzeneko edo zeharkako kopia predikatu zueneko aldiari dagokio, ezta gorde den lekukotasuna ekoitzi zeneko urteari ere; nolanahi ere kopia hori(ek), originala baino zenbait urte —eta are hamarkada— modernoagoa(k) bide d(ir)a. ASrekin gertatu ez bezala, KSrentzat peitu dugu testuaz beraz kanpoko berririk egiletasunaz edo jatorriaz eta, horrenbestez, testuaren beraren barneko analisiaz baino ezin egin liteke oraingoz aitzina gai horien ikerketan. Era askotako arrazoi bateragarrietan funtsaturik, erakutsiko dugu KSren kopia hau (gutxienez) aurreko original baten zordun dela —beharbada tarteko kopia gehiagorena ere bai, halaber—. Orobat, hizkuntzaren analisiak, bereziki, bere lexiko hain markagarriaren azterketa xeheak, ia ezinbesteko egiten du Larramendiren eskutik atera zela ondorioztatzea. Nahiz haren AzkS., SAgS. eta (batez ere) AndS.aren mailako ornatusera ez iritsi, sermoia ez da inolaz ere arrunta eta hain dira ugari KSren HHrekiko zorrak eta L.ren gainerako testuekiko kidetasunak, non gure azterketek ezin ginderamatzaketen bestetara. Aipatu ezaugarri horiezaz landa, KSn ez dira falta era ezberdinetako (testu- eta hiztegi-) hapaxak edo ia hapaxak, 1800 arte bertakotu gabe ziren hitzak edota —HHn lekukotu ez arren— hor aurreikusitako erara L.ren beraren eta gainerakoen testuetan legez sortutako formak; ezin ahantz litezke, berariaz ohi baino oparoago erabiliaz haien ezagutza hedatzeko KS bezalako testu labur honetako forma errepikatuak ere. Aurreko argudio multzo guztiaren indargarri, analisi bideetan ere berrikuntzarik ekarri nahi izan dugu; demagun, L.k sortu, «bataiatu» nahiz iturri ezberdinetarik jaso eta zabaldu zituen hitzen bidez —ez horrelako bakarraz baina hiruzpalauz— hornitutako hainbat esaldi aztertuaz; horien bidez, aurretiaz horietako bakoitzean eriden Larramendiren egiletasunaren aldeko frogak sendotzen eta are gainditzen dituzten sare lexikoak ikertu ditugu, beren froga-balioaren berebiziko garrantzia erakutsiaz.
Egile-eskubideak 2025 Joseba Andoni Lakarra https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Euskara eta kulturartekotasuna uztartzeko esperientzia berria udalerri euskaldunetan
Artikulu honek UEMAko (Udalerri Euskaldunen Mankomunitatea) hainbat herri euskaldunetako hezkuntza-komunitateetan gauzatzen ari den proiektu bat azaldu eta aztertu du. Proiektu horrek euskara eta kulturartekotasuna sustatzea eta uztartzea du helburu, eta Hego Euskal Herriko hogeita hamabi udalerritan martxan jarrita dago, lerro hauek idazteko unera arte. Azken urteotan, herri euskaldunetako ikastetxeetara Espainiako Estatuaz kanpotik etorritako familien kopurua hazi egin da, eta horrek euskaraz bizitzen jarraitzeko eta aldi berean familia horiekiko komunikazioa eta harremana bermatzeko erronka areagotu du. Kezka eskola-eremutik abiatu bazen ere, gaur egun herriko hitzarmen gisa lantzen ari da, hots, gero eta zabalagoa da proiektuaren esku-hartze eremua. Testuan azaldu ditugu egitasmoaren oinarriak eta printzipio teorikoak, alderdi metodologikoak eta erronkei aurre egiteko sortutako estrategiak, bai eta hainbat praktikaren adibideak eta prozesuaren harira azpimarragarriak diren alderdiak ere.
Egile-eskubideak 2025 Amelia Barquín, Karmele Pérez https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Fragmentarismoa testu postmodernoan: errealitatea kontatzeko ezintasuna Harkaitz Canoren Kandelikaran
Harkaitz Canok 2021ean argitaratutako Kandelikara. Buñueli buruzko film baterako apunteak liburuaren azterketak narrazio posmodernoaren gakoak eta ideia nagusiak ulertzeko aukera eskaintzen du. Generoari dagokionez sailkaezina den testu honek, kontakizun fragmentario batetik eta Luis Buñuel zinema-zuzendari espainiarraren bizipenetatik abiatuta, xx. mendeko abangoardien eta posmodernitatearen arteko elkarrizketa metaliterarioa gauzatzen du. Bide horretatik joanda, zinemaren eta literaturaren arteko harremanari buruz hausnartzen du eta ikuspegi desberdinetatik hautematen ditu hainbat egoera, bizipen eta gogoeta, zenbait ahotsen bidez narrazio polifonikoa sortuz. Horrekin batera, testuaren collage erako egiturak fikzioa eta errealitatearen arteko mugak aztertzea ahalbidetzen du, baita kontakizun ororen —historiarena barne— osotasunaren ideiari aurka egin ere.
Egile-eskubideak 2025 Paula Solana https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Datu berriak Araba-Nafarroetako euskararen historiarako: Eulateko dotrina (XVIII-XIX. m.)
Lan honetan berriki agertu den XVIII-XIX. mendeko Ameskoagoieneko euskal testu bat dut hizpide. Hango mintzo galduaren testigantza bakana dugu hau. Dokumentua deskribatu, eta noizkoa eta norena den argitu dut, baita testuaren transkripzioa eta edizioa egin ere. Hizkuntza-azterketa egiteko, inguruko hizkeretako testu-corpus historikoa hartu dut erkagai. Ondorioztatu dut Eulaten euskara bizirik zegoela orduan, eta hizkera linguistikoki mendebaldera eta mugakide duen Arabara begira egon dela.
Egile-eskubideak 2023 Euskera ikerketa aldizkaria
Asuntzioko Sermoi egile-, toki- eta urtegabea: Larramendiren testu berri ezezaguna [Loiola 14.08.1740]
Antso Jakitunaren Fundazioan gordetako egile, data ez etorki ezagunik gabeko sermoi baten edizioa prestatu dugu. Haren formaren (bertako erretorika nahiz lexikoaren) azterketak Manuel Larramendiren aldeko egiletasun hipotesia dakarkigu: bertan garaiko sermoietan urri diren figura eta eskemez landa, hainbat hitz Iparraldetik Hegoaldean lehendabizikoz Hiztegi Hirukoitzean lekukotuak, mordoxka Lren euskal testu laburren bidez ezagun genituenak, hark ‘bataiatu’ mailegu bertakotu edo bertakotu-nahiak, halaber asmatu eta erabiliak, baita Lk sortu eta soilik testu honetan nahiz Lren gainerakoetan edo gutxi gehiagotan lekukotuak... ugari baititugu. Loiolako Kolegioko Historia liburuak dioskunez, L izan zen 1740ko abuztuaren 14an Asuntzio bezperako sermoia bertan eman zuena. Loiolan eman izanak eta hango gramatiko eta erretorikoz osatu entzulego hain bereziak, azal bide lezakete sermoi labur honen hainbat apartekotasun, ornatuari zein lexikoaren garapenari dagokionez (cf. Lakarra 1985b AzkSz). Aurkikuntza honek eta bere inguruko ikerketak erakusten dute Lren euskarazko testuen altxorra ez dela uste genuen bezain laburra eta oraindik berriren bat gehiago ere eskura genezakeela baieztatzera garamatza (cf. Lakarra prest.-a).
Euskara katedraren mendeurrena Iruñeko Seminarioan
Nafarroako Foru Diputazioak orain dela mende bat, 1922an, Iruñean bi euskara katedra sortu zituen. Horietako bat Institutuan eta Maisu-Maistren Eskolan ezarri zena eta bertzea Iruñeko Seminarioan. Lan honetan azken horren bilakaera azaltzen da. Bere sorrera Euskaltzaindiak sustatu zuen, eta hasierako urteetan, XX. mendeko 20ko hamarkadan batik bat, izan zuen ospearen eta arrakastaren gakoa, ezbairik gabe, elizbarrutiko eta Seminarioko arduradunen konpromisoa eta jarrera izan zen. Zailtasunak zailtasun (Gerra Zibila eta haren ondorioak, eta arduradunen babes eskasa), hasierako loraldi hura erabat apaldu zen, eta zenbait urtez euskara ikasgaiari doi-doi eutsi bazitzaion ere, desagertzera iritsi da mendeurrena betetzerako.
Azkueren gutundegia: 1904-1906. urteetan atzerritik ama- arrebei idatzitako gutunak
Resurrección Maria Azkue (1864-1951) bere hiztegia argitaratzeko, 1904 urte hasieratik 1906 urtarrilera arte behintzat, atzerrietara joan zen. Frantzian Parisen eta batez ere Toursen ibili zen, eta Ingalaterran, Londresen. Lan honetan batez ere atzerrialdian berarekin Bilbon bizi ziren ama eta bi arrebei, Aurora eta Dianari, euskaraz idatzitako eskutitzak biltzen dira. Azkueren atzerrialdiko karta multzo hau Londresko euskal eskuizkribuak eta Toursen (1905-1906) argitaratu zuen hiztegi hirukoitzaren gorabeherak ezagutzeko ezinbestekoa da.
Zaldibiako hitz, esapide, esaera eta atsotitz batzuk
Lehen Hezkuntzako haurren lagunarteko hizkera aisialdian: erdaren eragina bat-bateko adierazkortasunean
Ikerketa hau Euskaltzaindiaren Mintzola Egitasmoak, Ikastolen Elkarteak eta Mondragon Unibertsitateak gauzatu dute. Hain zuzen ere, eremu formalean lagunarteko hizkera lantzeak ea ikasleengan euskarazko hizkera informala areagotzeko eragin positiborik izan ote dezakeen dugu ikergai hiru erakundeok. Hemen aurkeztu dena, ikerketaren abiapuntua da. Euskal Herriko lurralde desberdinetako hamar ikastola hautatu dira, eta Lehen Hezkuntzako 4. mailako ikasleek etxean, kalean nahiz ikastolan dituzten hizkuntza-ohiturak aztertu dira lehenbizi galdetegi bidez, laginaren izaera ahalik eta xeheen ezagutzeko asmoz. Horren ostean, behaketak egin dira ikastoletako aisia-esparruetan, lagina osatzen duten haurrok lagunartean daudenean zein hizkuntzatan hitz egiten duten zehaztu ahal izateko.